Het concept praktische wijsheid is niet gebonden aan het Nederlandse two-tier bestuursmodel. De kernprincipes — oordeelsvermogen voorbij compliance, morele oriëntatie, reflectief vermogen — zijn universeel toepasbaar, ongeacht of een land werkt met een two-tier board (Nederland, Duitsland), een one-tier board (VS, VK) of een hybride model. Wat verschilt, is de institutionele context waarbinnen phronetisch toezicht gestalte krijgt.
Two-tier vs. one-tier: structureel verschil, zelfde uitdaging
In het Nederlandse two-tier model zijn bestuur en toezicht institutioneel gescheiden: het bestuur bestuurt, de raad van commissarissen houdt toezicht. In het Anglo-Amerikaanse one-tier model zijn beide functies verenigd in één board, met executive en non-executive directors. De structuren verschillen, maar de fundamentele uitdaging is identiek: hoe zorgt het toezichthoudende orgaan ervoor dat het oordeelsproces de kwaliteit heeft die de situatie vereist?
In beide modellen opereren toezichthouders in hetzelfde domein: strategische onzekerheid, morele complexiteit, informatie-asymmetrie. De behoefte aan praktische wijsheid is structuuronafhankelijk.
Governance-codes internationaal vergeleken
De Nederlandse Corporate Governance Code, de UK Corporate Governance Code, de Duitse Aktiengesetz en de Amerikaanse Sarbanes-Oxley wetgeving delen een gemeenschappelijk kenmerk: ze beschrijven wat er moet gebeuren maar zwijgen over hoe er geoordeeld wordt. De governance-lacune — het verschil tussen formele vereisten en daadwerkelijke oordeelskwaliteit — is universeel. De governance-lacune
Wat verschilt per jurisdictie is de culturele context van toezicht. De Nederlandse traditie kent een sterke consensuscultuur en overlegtraditie. De Britse traditie legt meer nadruk op individuele onafhankelijkheid en “challenge.” De Duitse traditie kent een sterkere rol voor werknemersvertegenwoordiging. Die culturele context beïnvloedt hoe de vijf EMERO-dimensies zich manifesteren in governance-teksten.
Toepassingsmogelijkheden van EMERO internationaal
Het EMERO-lexicon is beschikbaar in het Nederlands en het Engels, waardoor de methodiek toepasbaar is op Engelstalige governance-documenten. De vijf dimensies — Ervaring, Morele oriëntatie, Emotionele balans, Reflectie, Onzekerheid — zijn cultuuronafhankelijk gedefinieerd op basis van de internationale wijsheidsliteratuur. De taalmarkers in het Engelse lexicon zijn contextueel aangepast aan Engelstalige governance-communicatie. Het EMERO-model
Dit maakt het mogelijk om governance-kwaliteit te vergelijken tussen jurisdicties en bestuursmodellen — niet op basis van structuur of compliance, maar op basis van de kwaliteit van het oordeelsproces zelf.
→ Terug naar Praktische wijsheid in governance
Over de auteur
Dr. John van der Starre RA is gepromoveerd aan de Universiteit Utrecht op praktische wijsheid in corporate governance (2024). Zijn adviespraktijk 3D Governance is gespecialiseerd in governance consulting en board development.
